عالىمدار بۇل رەتتە ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, ۇسىنىلىپ جاتقان نۇسقالار تۋرالى پىكىر الماسۋدا. سىر وڭىرىندەگى ەڭ ءىرى ءبىلىم ورداسى – قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى دا وبلىس, قالا, اۋداندارعا شىعىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا اتسالىسىپ جاتىر.
ەل اراسىندا لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءالىپبيىن جاساۋ دەگەندى لاتىن تىلىنە كوشۋ دەپ تۇسىنۋشىلىك تە بار. بۇل تاراپتا ءبىز لاتىن ءتىلى دەگەن ءتىلدىڭ جازۋدا عانا پايدالانىلاتىن ءولى ءتىل ەكەنىن جانە لاتىن ءالىپبيىنىڭ بارلىق تىلدەرگە ورتاق گرافيكا ەكەنىن باسا ايتقىمىز كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا قازاق ءالىپبيىنىڭ ءبىزدىڭ اقپاراتتىق جۇيەگە ەركىن ەنۋىمىز ءۇشىن, قازاق ءتىلىنىڭ كيريلل ءارپىن پايدالانۋ كەزىندە بۇزىلعان ورفوگرافيالىق, ورفوەپيالىق زاڭدىلىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن دە ماڭىزى زور.
قالاي بولعاندا دا, جاڭا ءالىپبي نۇسقاسىن قابىلداۋ – بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن دە, ءتىل تاريحى ءۇشىن دە فيلولوگ مامانداردىڭ يىعىنا ءتۇسىپ وتىرعان جاۋاپكەرشىلىگى مول ءىس. سول سەبەپتى, لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن ءالىپبيدى جاڭا دۇنيە ەكەن دەپ شوشىنا قاراماي, قايتا كەزىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلى ۇسىنعان ءالىپبيىمىزدىڭ قايتىپ ورالۋى, ال, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءتىلىمىزدى ءوز دامۋ جولىنا سالۋعا قاتىستى ماسەلەنى دەر كەزىندە قولعا الۋى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك.
ەندى 9 قازان كۇنى اقوردادا وتكىزىلگەن جيىندا مەملەكەت باسشىسىنا قوعامدىق تالقىلاۋلار بارىسىندا كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردى ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن قارپىنە نەگىزدەلگەن بىرىڭعاي ستاندارتىنىڭ جوباسى تۋرالى ءوز ويىمىزبەن بولىسەيىك. جاسىراتىنى جوق, جاڭا ءالىپبيدىڭ بۇعان دەيىنگى پارلامەنت ماجىلىسىندە ۇسىنىلعان ءالىپبي نۇسقاسىنىڭ كوڭىلگە قونبايتىن تۇستارى بار بولاتىن. ماسەلەن, قازاق ءتىلىنىڭ جالعامالى (اگگليۋتيناتيۆتى) ءتىل ەكەنىن ەسكەرسەك, نۇسقاداعى 8 ديگرافتىڭ
(Ng-ڭ, Gh - ع, Ch - چ, Zh - ج, Sh - ش, Ae - ءا, Oe - ءو, Ue -ءۇ) بەرىلۋى جازۋ ءۇشىن تەك قيىندىق تۋعىزىپ قانا قويماي, وقۋ كەزىندە دە شۇبالاڭقى ارىپتەر تىزبەسى كوز سۇرىندىرەر ەدى. مىسال كەلتىرەتىن بولساق, «جاڭاشا» ءسوزى ديگرافتارمەن بەرىلگەن نۇسقادا «zhangasha» بولىپ 6 ءارىپتىڭ ورنىنا 9 ءارىپ ءتۇسىپ شۇباتىلىپ شىعا كەلدى. ال, قازاق تىلىندە ەكى داۋىستى دىبىستىڭ قاتار كەلمەيتىنىن ەسكەرسەك ء«ا» ءارپىنىڭ «اە» كۇيىندە قوسارلانىپ كەلۋى ءتۇرلى ورفوگرافيالىق قاتەلەرگە جول بەرەدى. سول سەبەپتى دە قازاق ءالىپبيىن اۋىستىرۋداعى باستى تالاپ – قازاق ءتىلىنىڭ تابيعي قالپىنان تۋىندايتىن ءتول زاڭدىلىقتارىن ەسكەرۋ بولىپ تابىلادى. ول ءۇشىن ءبىر دىبىس – ءبىر تاڭبا, باسى ارتىق ارىپتەرگە جول بەرمەيتىن ىقشامدىلىق, ءتىلدىڭ دامۋىنا جول اشاتىن يكەمدىلىك سياقتى ولشەمدەر نازارعا الىنۋى ءتيىس.
وسى ولشەمدەر 9 قازان كۇنى ەلباسىنا ۇسىنىلعان سوڭعى نۇسقادا ەسكەرىلگەن, ياعني, ءبىر دىبىستى ءبىر ارىپپەن بەرۋ جازۋعا دا ىڭعايلى, وقۋعا دا جەڭىل. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, اپوستروفتان قورقۋدىڭ قاجەتى جوق, كيريلل جازۋىنداعى 42 ءارىپتى مەڭگەرگەن الەۋمەت, جازۋعا ىڭعايلى 32 تاڭبانى وڭاي-اق ۇيرەنىپ الادى. ونىڭ ۇستىنە, بولاشاق كىلتىن ۇستاعان جاستار قاۋىمى الەۋمەتتىك جەلىدە لاتىن ارپىمەن جازۋعا قالىپتاسىپ كەتكەلى قاشان. ولاي بولسا, بولاشاق ۇرپاق قامىن ويلاساق, ءتول ءتىلىمىزدىڭ دامىپ وركەندەۋىنە جول اشاتىن, الەم تىلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا ءالىپبيىمىز تۋرالى كەلتە ويلاماي, ۇيرەنۋگە ەنجارلىق تانىتپاي, ۇلكەن ىستەرگە جۇمىلا كىرىسەيىك دەگىم كەلەدى.
كۇلدىرسىن سارىشوۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ
كانديداتى, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى
